مجله علوم رفتاري
دوره 6، شماره 1، بهار 1391
55 - صفحات: 60
 
   
61Spring 2012

5560

تأثير آموزش آگاهي واج شناسي بر كاهش خطاهاي املايي دانش آموزان
داراي اختلال نوشتن

           
    
  
 
 1390/12/ 1389 تاريخ پذيرش: 6 /10/ تاريخ دريافت: 7
، حبيب الله نادري 1  فرشته باعزت
  􀀀
    
راضيه ايزدي فرد 1

  
 چكيده
مقدمه: پژوهش حاضر با هدف تأثير بسته آموزشي آگاهي واجشناسي
بر كاهش خطاهاي املاي دانشآموزان داراي اختلال نوشتن در پايه
 سوم ابتدايي شهر تهران صورت گرفت.
روش: روش پژوهش از نوع شبه آزمايشي بود. ابتدا 20 دانشآموز پايه
سوم ابتدايي شهر تهران كه داراي مشكلات املا بودند پس از اجراي
آزمونهاي تشخيصي (آزمون هوش وكسلر كودكان و آزمون اختلال
نوشتن) به شيوه نمونه گيري در دسترس انتخاب شدند. سپس به صورت
تصادفي در دو گروه آزمايش و كنترل جايگزين شدند. آزمودني هاي
گروه آزمايش به مدت 13 جلسه، تحت آموزش بسته آموزشي آگاهي
واج- شناسي قرار گرفتند، اما گروه كنترل هيچ مداخلهاي دريافت
نكردند. پس از آن، در هر دو گروه آزمايشي و گواه، پسآزمون و
آزمون پيگيري (پس از گذشت 3 ماه) به اجرا درآمد. دادههاي بهدست
آمده با استفاده از روش آماري كوواريانس مورد تجزيه و تحليل قرار
 گرفت.
يافته ها: نتايج به دست آمده نشان داد كه ميزان خطاهاي املاي آزمودني
هاي گروه آزمايش در مقايسه با گروه كنترل به طور معناداري بهبود
 يافته است.
نتيجه گيري: برمبناي نتيجه به دست آمده مي توان گفت كاربرد اين
بسته آموزشي موجب پايداري آموختهها (پس از گذشت 3 ماه) در اين
گروه از كودكان مي گردد. بعلاوه ميتوان به مربيان اختلالهاي
يادگيري، مشاوران و روانشناسان پيشنهاد نمود كه با استفاده از اين
بسته آموزشي در جهت كاهش خطاهاي املاي دانشآموزان داراي
 اختلال نوشتن بكوشند.
كليدواژهها: آگاهي واجشناختي، خطاهاي املا، اختلال نوشتن، دان شآموز
    
        


    
  

       
    
        
   
            
first, 20           
 
  

     


 !  
       
 "         
 
   #    
 
Phonological Awareness Training Package in 13 sessions
 
    
   $ "
          up tests (after 3
 %&   '  
  
  
()*+,%
 
  
  
     
     

    
 
    
 
     
effect on learning (after 3 months) in children.
-  "    
          
 
"
"  
    

   
     
 
  .
  " / #"
 & "/   
گروه علوم تربيتي، دانشكده علوم انساني و اجتماعي، دانشگاه مازندران، بابلسر، ايران 
1 - گروه علوم تربيتي، دانشكده علوم انساني و اجتماعي، دانشگاه مازندران، مازندران، ايران
   ! &    
 


"-
 0    /
 /

"
1 2 '   "3  "4 
#2 5Baezzat12@gmail.com
56 / باعزت، نادري، ايزدي فرد
مجله علوم رفتاري، دوره 6، شماره 1، بهار 1391
مقدمه
نوشتن مستلزم به كاربردن توانايي هاي بسياري از جمله زبان
گفتاري، خواندن، مهارت هجي كردن، دستخط خوانا يا
مهارت در تايپ كردن، دانش قواعد معمول نوشتاري و
راهبرد هاي شناختي براي سازماندهي و طرح ريزي نوشتن
است [ 1]. افراد داراي اختلال بيان نوشتاري اغلب بسياري از
اين توانايي هاي اساسي مربوط به نوشتن را ندارند و ممكن
است مشكلات شديدي نيز در برقراري ارتباط از طريق
نوشتن داشته باشند. نوشته هاي اين افراد پر از خطاهاي
هجي كردن، نقطه گذاري، عدم رعايت حروف بزرگ و
كوچك، دستخط و گرامر است. متن نوشتاري آن ها كوتاه
و داراي سازماندهي ضعيف است و املاي آن ها ضعيف
.[ است [ 1
طبقه بندي اختلال نوشتن پس از اختلال هاي خواندن و
رياضي مطرح شده است، در نتيجه به اندازه كافي مورد
توجه قرار نگرفته است. هنوز تعاريف عملياتي آشكاري
وجود ندارد كه تمام مؤلفه هاي اختلال نوشتن را مشخص
كند [ 2]. به اعتقاد محققان، عمده ترين مؤلفه هاي اختلال
، نوشتن شامل دستخط، املا (هجي كردن) و انشاء است [ 3
4]. در اين پژوهش، به تأثير بسته آموزشي آگاهي واجي
بر كاهش خطاهاي املاي دانش آموزان داراي اختلال نوشتن
بر مبناي ديدگاه فراشناختي پرداخته شده است. نوشتن املا
مستلزم توانايي هاي بسيار متفاوتي است . به طور مثال،
كودكاني كه آگاهي واجي ندارند ، واج ها يا صداهاي
موجود در واژه هاي گفتاري را تشخيص نمي دهند و در
انطباق و تبديل صداها به نوشتار، كه براي املانويسي
ضرورت دارد، مشكل دارند. بعضي از كودكان قادر نيستند
اولين حرف واژة املايي را بخوانند. برخي ديگر نمي دانند
براي نوشتن واژه چگونه بايد آواها را به هم متصل كرد و
6]. نوشتن املا با ، به تحليل ساختاري آن پرداخت [ 5
مهارت هاي بسياري از جمله آگاهي واجي ارتباط دارد .
به طور مثال، كودكاني كه در آگاهي واجي مشكل دارند،
ممكن است در ارتباط بين واج- نويسه كه براي نوشتن املا
ضرورت دارد، نيز دچار مشكل شوند [ 5]. در مطالعات
بسياري به نقش فرآيندهاي آگاهي واجشناسي در نوشتن
8]. آگاهي واج شناسي نوعي توانايي ، اشاره شده است [ 7
فراشناختي در استفاده از نظام واجي است كه مستلزم تفكر
آگاهانه است. در واقع آگاهي واجشناسي توانايي شناسايي
صداها در كلمات است، و به عنوان يك مهارت ضروري
براي تحول هجي كردن است [ 9،10 ]. ماتينگلي، گوسوامي
11 ] آگاهي واجشناختي را توانايي درك و ، و برايانت [ 10
تغيير واحدهاي گفتاري زبان، يعني واجها و نيز آگاهي از
واحدهاي بزرگتر مانند هجاها و پايانه هجا را در بر
مي گيرد. اسنولينگ [ 7] معتقد است توانايي تحليل واج ها
نقش مهمتري را در توانايي خواندن ايفا ميكند تا توانايي
تحليل واحدهاي بزرگتر مانند پايانه هجا. ك و د ك ت ق ر يب اً از
سن 4 سالگي مي تواند واژههاي گفتاري را به هجاهاي
تشكيل دهنده آن تقطيع نمايد و از حدود 5 تا 6 سالگي
مي تواند واژهها را به واجهاي سازنده آن ها تقطيع كند .
هنگامي كه كودك بتواند واژهها را به واج ها تقطيع كند، به
سطح آگاهي واجي رسيده است [ 9]. شكي نيست كه ميان
ميزان آگاهي واجشناسي از يك سو و توانايي خواندن و
نوشتن از سوي ديگر، ارتباط نزديكي وجود دارد ولي بايد
.[ توجه داشت كه ارتباط ميان آن ها دوسويه است [ 13
لذا مهارتهاي آگاهي واج شناسي در تحول فرايندهاي
[15 ،14 ، خواندن، نوشتن و هجيكردن ضروري هستند [ 12
و به عنوان بهترين پيشبينيكننده براي مهارتهاي خواندن
و نوشتن است [ 15 ]. آگاهي واج شناسي مستلزم اين است
كه فرد بتواند كلمات را به هجاها تقسيم كند، بين حرف و
صدا ارتباط برقرار كند تا بدين وسيله مهارت زبان گفتاري
را بهدست آورد. مهارت آگاهي واج شناسي به تنهايي ايجاد
نمي شود و مستلزم تحول مهارتهاي شناختي ديگر است .
اين مهارت ه ا م ع م و لاً ا ز س ن 5 يا 6 سالگي يعني زماني كه
.[ كودكان مدرسه را شروع ميكنند، پديدار مي شود [ 13
آگاهي از صدا كمك ميكند تا كودك كلمات گفتاري را
دسته بندي كند و سپس آن ها را بنويسد . برطبق ديدگاه
گوسوامي و برايانت، كودكان هنگام نوشتن يا هجي كردن
كلمات به رابطه بين حرف و صدا، يا كدهاي واج شناسي
تكيه مي كنند. علاوه بر اين آگاهي آوايي، و مهارت هاي
تجزيه آوايي در شناسايي و كاربرد كلمات ناآشنا، هنگام
.[ خواندن و نوشتن يك مهارت ضروري به شمار ميرود [ 13
لذا تنها آگاهي واجشناسي و مهارت هاي هجي كردن و
نوشتن به طور قوي در ارتباط با هم هستند، بلكه هجي كردن
.[ توسط ايجاد رابطه بين حرف و صدا صورت ميگيرد [ 16
تواناييهاي هجي كردن توسط مهارت هاي زباني از جمله
الگوبرداري واج شناسي و نوشتاري و مهارتهاي حركتي به
،17 ، ويژه هماهنگي ديداري- حركتي پيشبيني ميشود [ 5
.[18
بيشتر پژوهشهايي كه در زمينه آگاهي واج شناسي در
ايران شده، تأثير آموزش خواندن بر آگاهي واج شناسي و
رشد آن را بررسي كردهاند [ 18 ]. اما در تحقيقات داخلي به
نقش آموزش روشهاي آگاهي واجشناسي در نوشتن املا
پرداخته نشده است. از سوي ديگر نتايج مشاهدات باليني در
دانشآموزان مدارس ابتدايي در ايران نيز نشان ميدهد كه
برخي از دانش آموزان، داراي مشكلات معناداري در هنگام
نوشتن املا هستند. اين دانش آ م و ز ا ن م ع م و لا ق ا د ر ب ه هج ي
كردن و تركيب حروف براي ساختن كلمات نيستند. آنها
م ع م و لاً د ر ن و ش ت ن ح ر و ف ب ا ص د ا ه ا ي م ش ا ب ه (س-ص-ث،
ت-ط، ق-غ، ذ-ز-ض، م-ن) اشتباه ميكنند. يا پاره اي از
كلمات و حروف را در هنگام نوشتن جا مياندازند [ 23 ]. لذا
تأثير آموزش آگاهي واج شناسي بر كاهش خطاهاي املايي دانش آموزان داراي اختلال نوشتن / 57
Journal of Behavioral Sciences, Vol. 6, No. 1, Spring 2012
ضرورت انجام اين پژوهش آشكار ميشود.
بنابراين با توجه به اهميت آگاهي واج شناسي در نوشتن
املا، اين سؤال مطرح ميشود كه آيا آموزش آگاهي واج
شناسي موجب كاهش خطاهاي املاي دانش آموزان داراي
اختلال نوشتن مي شود. لذا ارتباط روش هاي آگاهي واج
شناسي با خطاهاي املا بررسي ميشود. بر اين اساس فرضيه
1) بسته آموزشي آگاهي واج  هاي اين پژوهش عبارتند از
شناسي باعث كاهش خطاهاي املاي دانشآموزان مبتلا به
اختلال نوشتن ميشود. 2) اثرات بسته آموزشي آگاهي واج
شناسي در دانش آموزان مبتلا به مشكلات املا پس از
 گذشت 3 ماه از آموزش پايدار مي ماند.
روش
روش پژوهش حاضر از نوع شبه تجربي با طرح
پيش آزمون- پس آزمون با گروه كنترل بود.
جامعه آماري در اين پژوهش شامل كليه دانش آموزان پايه
سوم ابتدايي شهر تهران بود. براي انتخاب گروه نمونه
مورد نظر، ابتدا منطقه سه انتخاب و سپس از منطقه مزبور،
دو مدرسه پسرانه و دو مدرسه دخترانه و از هر مدرسه به
ترتيب سه كلاس، از پايه سوم به صورت تصادفي
برگزيده شدند. سپس از ميان كلاس هاي مذكور با توجه
به نظر معلمان و علائم باليني مشكلات املا، 20 دانشآموز
مشكوك به مشكلات املا انتخاب شدند. پس از اجراي
آزمونهاي تشخيصي (آزمون هوش وكسلر كودكان كه
در دانشگاه شيراز توسط شهيم هنجاريابي شده است . اين
مقياس داراي دو مقياس هوش كلامي (حاوي 6 خرده
آزمون) و هوش غيركلامي (حاوي 6 خرده آزمون) است.
مقياسهاي هوش كلامي شامل اطلاعات، تشا بهات،
رياضيات، گنجينة لغات، درك و فهم و فراخناي ارقام
است و مقياسهاي هوش غيركلامي شامل تكميل تصاوير،
طراحي مكعبها، تنظيم تصاوير، الحاق قطعات،
رمزگرداني و مازها است . براي سنجش به رة هوشي
6 سال به كار مي رود. براي اعتبار آن از - كودكان 16
ضرايب اعتبار تصنيفي استفاده شده و براي روايي از
همبستگي آزمونها با يكديگر، همبستگي آزمون ها با
هوشبهرها و همبستگي هوشبهرها با يكديگر بهره گرفته
شد [ 19 ] . آزمون اختلال نوشتن كه اعتبار و روايي اين
آزمون توسط فلاحچاي [ 20 ] برآورد شده است اين آزمون
به منظور تشخيص و اندازهگيري سطح مشكلات املاي
آزمودنيهاي دچار اختلال نوشتن به كار مي رود. روايي
0/86 [ آزمون اختلال نوشتن در پژوهش فلاح چاي [ 20
به دست آمد. در اين پژوهش از آزمون اختلال نوشتن
براي پاية سوم كه داراي دو متن است، استفاده شد . متن
اول 50 درصد كتاب فارسي و متن دوم تمام مطالب كتاب
را در بر ميگيرد. آزمون نوشتن از لحاظ درجة دشواري
مطابق سن و پاية دانش آموزان ابتدايي تنظيم شده است .
تعداد 20 دانش آموز داراي مشكلات املا انتخاب شدند .
سپس آنها به صورت تصادفي در دو گروه آزمايش و
كنترل جايگزين شدند. آزمودنيهاي گروه آزمايش به
مدت 13 جلسه، تحت آموزش بسته آموزشي آگاهي واج
شناسي قرار گرفتند، اما گروه كنترل هيچ مداخله اي
دريافت نكرد.
آموزش بسته آموزشي آگاهي واجشناسي: اصول كلي بسته
آموزشي آگاهي واجشناسي براساس ديدگاه فراشناختي
تدوين شده است و شامل 13 جلسه آموزشي است.
چارچوب كلي اين بسته آموزشي، از يك برنامه آموزشي
آگاهي واجشناسي اقتباس شده است [ 21 ]، سپس محتواي
اين برنامه براساس ويژگي هاي زبان فارسي توسط باعزت و
همكاران [ 23 ] تهيه و تنظيم شد. مراحل جلسات اين بسته
آموزشي در جدول 1 آمده است.
از:  بودند  عبارت  پژوهش  اين  در  استفاده  مورد  ابزارهاي
): به منظور اندازه  آزمون هوش وكسلر كودكان (
گيري بهره هوشي آزمودنيهاي مبتلا به اختلال املا از
مقياس تجديدنظر شده هوش وكسلر براي كودكان استفاده
شد اين مقياس داراي دو مقياس هوش كلامي (حاوي 6
خرده آزمون) و هوش غيركلامي (حاوي 6 خرده آزمون )
است. مقياسهاي هوش كلامي شامل اطلاعات، تشابهات ،
رياضيات، گنجينة لغات، درك و فهم و فراخناي ارقام است
و مقياسهاي هوش غيركلامي شامل تكميل تصاوير،
طراحي مكعبها، تنظيم تصاوير، الحاق قطعات، رمزگرداني
6 سال - و مازها است. براي سنجش بهرة هوشي كودكان 16
به كار ميرود. براي اعتبار آن از ضرايب اعتبار تصنيفي
استفاده شده و براي روايي از همبستگي آزمون ها با
يكديگر، همبستگي آزمونها با هوشبهرها و همبستگي
نتايج نشان  هوشبهرها با يكديگر بهره گرفته شده است.
داد كه آزمودني ها از لحاظ بهره هوشي در سطح طبيعي
.[ بودند [ 19
آزمون اختلال نوشتن فلاح چاي : اين آزمون به منظور
تشخيص و اندازهگيري سطح مشكلات املاي آزمودنيهاي
مبتلا به اختلال املا به كار ميرود. روايي آزمون اختلال
0 به دست آمد . در اين / نوشتن در پژوهش فلاحچاي 86
پژوهش از آزمون اختلال نوشتن كه براي هر پايه داراي 2
متن است، استفاده شد متن اول 50 درصد كتاب فارسي و
متن دوم تمام مطالب كتاب فارسي را در بر مي گيرد .
آزمون نوشتن فلاحچاي از لحاظ درجه دشواري مطابق سن
.[ و پايه دانشآموزان ابتدايي تنظيم شده است [ 20
براي تحليل دادههاي آماري اين پژوهش، از روش آماري
) استفاده شد. هدف اصلي  تحليل كوواريانس (
تحليل كوواريانس حذف آماري اثرهاي متغيرهاي مزاحم از
.[ متغير وابسته است [ 24
58 / باعزت، نادري، ايزدي فرد
مجله علوم رفتاري، دوره 6، شماره 1، بهار 1391
جدول 1- مراحل جلسات آموزشي بسته آگاهي واج شناسي
جلسه اول شنيدن، توليدكردن و تشخيص صداها
جلسه دوم ايجاد انواع صداها با استفاده از اشياء معمولي
جلسه سوم شناسايي، تميز دادن و تشخيص مكان درمانگر از روي صدا
جلسه چهارم تمايز صداهاي متفاوت از نظر ميزان بالا يا پايين بودن-
رشد مهارتهاي حافظه كوتاهمدت شنيداري/ توالي
جلسه پنجم آگاهي، تميز شكل و زمينه
جلسه ششم فعاليت شناخت قافيه و قافيهسازي
جلسه هفتم آگاهي نسبت به كلمه/ تجزيه جمله
جلسه هشتم آگاهي هجايي/ جستجوي هجا / طبقه بندي هجاها /
شمارش هجاها
جلسه نهم ادامه فعاليتهاي آگاهي هجايي (بازي هجا و سكه،
تشخيص هجا، اضافه كردن هجاها، جايگزيني هجاها،
چرخاندن هجاها در كلمات مركب)
(شناسايي واجي، جوركردن  جلسه دهم فعاليتهاي آگاهي صدا
كلمات، جوركردن صدا، جداسازي صدا، تشخيص صداي
ابتداي كلمه، بازي تغيير صداي ابتدايي/ انتهايي، ب ازي
حافظه)
جلسه يازدهم فعاليت شناسايي صدا/ كلمه (گوش كردن به صدا يا
كلمه هدف، توسعه دادن، تكنيك قافيهسازي)
جلسه
دوازدهم
فعاليت بازي اسامي (فعاليت قسمتبندي واجي، فعاليت
قسمتبندي كلمه، فعاليت تحليل قافيه، فعاليت تركيب
سازي واجها)
جلسه سيزدهم فعاليت حذف واجي، فعاليت معرفي حرف ها، فعاليت
دستكاري واجي
يافتهها
ميانگين سن آزمودنيها كه 20 دانشآموز دختر و پسر
9 سال بود . بهره / داراي مشكلات املا پايه سوم ابتدايي 6
هوشي آنها در سطح طبيعي بود . ميانگين نمرات پيش
آزمون و پسآزمون املا در جدول شماره 2 ارائه شده است.
نتايج تحليل كوواريانس در جدول 5 نشان ميدهد كه با
محاسبه شده، بين ميانگينهاي تعديل شده توجه به ضريب
نمرات املاي آزمودنيها (دو گروه آزمايشي و گواه ) در
مرحله پسآزمون تفاوت معناداري وجود دارد.
نتايج آزمون لوين در جدول 4 فرض صفر براي تساوي
واريانس هاي نمرات دو گروه در متغيرها در پسآزمون رد
نمي شود. مفروضه همگني كواريانس نمرات پيشآزمون دو
گروه با استفاده از آزمون لوين بررسي شد. مفروضه همگني
كوواريانس نمرات پيشآزمون دو گروه با استفاده از
آزمون لوين بررسي شد (جدول 2) و با توجه به اين كه
نبود، بنابراين  معنادار α= 0/ لوين در سطح 05 مقدار
مفروضه همگني كوواريانس داده ها و برقراري شيب
رگرسيون مورد استنباط قرار گرفت و استفاده از آزمون
تحليل كوواريانس براي بررسي فرضيهها با پيش فرض
همگني كوواريانس بلامانع ارزيابي شد.
نتايج آزمون شاپيرو- ويلك در جدول 3 نشان ميدهد كه
فرض صفر براي نرمال بودن توزيع نمرات دو گروه رد
نمي شود.
جدول 2 - ميانگين و انحراف استاندارد نمرات پيش آزمون و پس
آزمون املاي گروههاي آزمايشي و گواه
گروه
ميانگين
پيش آزمون
انحراف
معيار
ميانگين
پس آزمون
انحراف
معيار
1/37 5/90 2/46 10/ گروه آزمايشي 50
2/09 11/80 1/50 11/ گروه گواه 40
3/48 8/85 2/03 10/ كل 95
جدول 3- نتايج آزمون شاپيرو - ويلك در مورد پيش فرض نرمال
بودن توزيع نمرات
معناداري  آماره  گروهها  نرمال بودن توزيع نمرات
0/909 0/ آزمايش 972  خطاهاي املا
0/646 0/ كنترل 948
جدول 4- نتايج آزمون لوين درمورد پيش فرض تساوي واريانس هاي
دو گروه در جامعه
درجه آزادي اول  
(صورت)
درجه آزادي دوم
(مخرج)
سطح
معناداري
0/495 18 1 0/486
نتايج تحليل كوواريانس در جدول 6 نشان ميدهد كه با
محاسبه شده، بين ميانگينهاي تعديل شده توجه به ضريب
نمرات املاي آزمودنيها (دو گروه آزمايشي و گواه ) در
مرحله پسآزمون تفاوت معناداري وجود دار د. لذا نتايج
تأثير پايداري آموزش بسته آموزشي آگاهي واجشناسي بر
كاهش خطاهاي املاي دانش آموزان مبتلا به اختلال نوشتن
را بعد از گذشت سه ماه نشان ميدهد.
جدول 5- نتايج تحليل كوواريانس تأثير بسته آموزشي آگاهي واج شناسي بر ميزان نمرات پسآزمون املا
سطح معناداري انداره اثر توان آماري   منابع درجه آزادي ميانگين مجذورات
 0/94 0/912  0/001  282/64  1496/45 1  پيش آزمون
 0/82 0/322  0/001  85/23  451/25 گروه 1
 5/29 18  خطا
جدول 6 - نتايج تحليل كوواريانس جهت مقايسه خطاهاي املاي گروه آزمايش و گواه بعد از 3ماه
سطح معناداري انداره اثر توان آماري   منابع درجه آزادي ميانگين مجذورات
 0/95  0/960  0/001  420/87  1445 پيشآزمون 1
 0/87 0/353  0/001  123/26  423/2 گروه 1
 3/43 خطا 18
تأثير آموزش آگاهي واج شناسي بر كاهش خطاهاي املايي دانش آموزان داراي اختلال نوشتن / 59
Journal of Behavioral Sciences, Vol. 6, No. 1, Spring 2012
بنابراين به طوركلي، نتايج آماري نشان ميدهند كه آموزش
بسته آموزشي آگاهي واجي به دانشآموزان داراي اختلال
نوشتن موجب كاهش خطاهاي املاي آن ها مي شود .
همچنين اين بسته آموزشي، موجب پايداري اثرات درمان
(پس از گذشت 3 ماه از دوره آموزشي) در دانش آموزان
داراي اختلال نوشتن شده است.
بحث
در پژوهش حاضر، تأثير بسته آموزشي آگاهي واج شناسي
بر كاهش خطاهاي املاي دانشآموزان مبتلا به اختلال
نوشتن در پايه سوم ابتدايي شهر تهران مورد بررسي قرار
گرفت. يافتههاي پژوهشي نشان ميدهد كه آموزش بسته
آموزشي آگاهي واج شناسي موجب شده است خطاهاي
املاي گروه آزمايشي در مقايسه با گروه كنترل به طور
معناداري كاهش يابد. افزون بر آن نتايج اين پژوهش در
زمينه تأثير پايداري آموزش بسته آموزشي آگاهي واج
شناسي در كاهش خطاهاي املاي دانش آموزان مبتلا به
اختلال نوشتن نشان ميدهد كه نتايج همچنان پايدار بوده و
همچنان بين گروه آزمايش و كنترل تفاوت معناداري در
عملكرد املا وجود دارد. لذا ميتوان نتيجه گرفت كه روش
هاي آموزشي با تكيه بر آگاهي واجشناسي موجب كاهش
خطاهاي املاي دانشآموزان داراي اختلال نوشتن ميشود .
،10 ،9 ،8 ، يافتههاي اين پژوهش با تحقيقات متعددي [ 7
13 ] همسو است، اين محققان نيز بر وجود ارتباط ،12 ،11
قوي بين مهارتهاي آگاهي واج شناسي و نوشتن تأكيد
كرده اند.
آگاهي واجشناختي نوعي توانايي فراشناختي در استفاده از
نظام واجي است كه مستلزم تفكر آگاهانه است . در واقع
آگاهي واج شناسي توانايي شناسايي صداها در كلمات است
و به عنوان يك مهارت ضروري براي تحول هجي كردن و
املا است. آگاهي واج شناختي را توانايي درك و تغيير
واحدهاي گفتاري زبان، يعني واج ها و نيز آگاهي از
واحدهاي بزرگتر مانند هجاها و پايانه هجا را در بر ميگيرد
12 ] هنگامي كه كودكان واژه، بخش كردن ،11 ،10 ،9]
كلمات و صداي حروف را ميشناسند و همچنين بين حرف
و صدا ارتباط برقرار ميكنند، ميتوانند بنويسند، آگاهي از
صدا كمك ميكند تا كودك كلمات گفتاري را دستهبندي
كند و سپس آنها را بنويسد. برطبق ديدگاه گوسوامي و
برايانت كودكان هنگام نوشتن يا هجيكردن كلمات به
رابطه بين حرف و صدا، يا كدهاي واجشناسي تكيه مي
كنند. علاوه بر اين آگاهي آوايي، مهارتهاي تجزيه آوايي
در شناسايي و كاربرد كلمات ناآشنا، هنگام خواندن و
نوشتن يك مهارت ضروري به شمار ميرود كه اين امر
تأثير آموزش آگاهي واج شناسي را در بهبود مشكلات
.[ املاي دانشآموزان داراي اختلال نوشتن نشان ميدهد [ 12
نتيجهگيري
اين بسته آموزشي از طريق افزايش آگاهي دانش آموز
نسبت به حروف و صداها، هجاها، ارتباط بين حرف و صدا،
شناخت حروف اول، وسط و آخر كلمه، تركيب واج ها،
دستكاري واجي و ... سبب بهبود مهارت آگاهي واجي و در
نتيجه كاهش خطاهاي املاي دانشآموزان ميشود. همچنين
اثرات آموزش پس از گذشت 3 ماه در دانشآموزان داراي
اختلال نوشتن پايدار بوده است. با توجه به اين موارد
مي توان به پيشنهادهاي زير اشاره كرد:
با توجه به نقش آگاهي واجشناسي در نوشتن، نتايج اين
تحقيق ميتواند در اختيار مسئولان آموزش و پرورش قرار
گيرد، تا با بهرهمندي از اين برنامه آموزشي به رفع
مشكلات نوشتن دانشآموزان ابتدايي كمك نمود.
از آنجا كه كودكان از سن 4 سالگي با برخي از اصول واج
شناسي آشنا ميشوند، ميتوان با برنامه ريزي آموزشي در
قالب بازي، كودكان را در مهدهاي كودك و پيشدبستاني
با اين برنامه آشنا نمود تا اگر كودكي در اين زمينه مشكل
داشت، اقدامات درماني لازم براي پيشگيري از بروز
مشكلات نوشتن قبل از سنين دبستان انجام داد.
تشكر و قدرداني
بر خود لازم ميدانيم از مديران و معلمان مدارس منطقه 3
به خاطر همكاري صميمانه آنان در فرايند اجراي پژوهش،
تشكر و قدرداني نماييم.
   
 
              باعزت، نادري، ايزدي فرد

مجله علوم رفتاري، دوره 6، شماره 1، بهار 1391
     

differences in spelling ability. Top Lang Disord. 200020:
37149.